Een fietstocht langs de Twentse Weg

van Zwolle naar Wierden (± 40 - 50 km)

Om vroeger van Zwolle naar het achterland Twente te reizen, en mogelijk nog verder naar Duitsland, was een hele onderneming. Lang voordat de A1, de spoorlijn, de straatweg via Raalte en Nijverdal, en het Overijssels Kanaal er waren, was er maar een mogelijkheid: De Oude Twentse Weg. Dit was ooit een belangrijke handelsweg en was, zoals ook de Hessenwegen, geen mooie verharde weg, maar een zandweg, en dan vaak meerdere karrensporen breed.  Deze weg is al in de 12e eeuw als zodanig vermeld!

Zoals een rivier haar loop kan veranderen, zo veranderde ook de loop van de Twentse Weg in de vele eeuwen dat deze werd gebruikt. Een groot deel van deze weg bestaat nog steeds. Andere delen zijn verdwenen nadat deze route in onbruik is geraakt door de aanleg van de de straatweg naar Twente, de spoorweg en het Kanaal. Deze fietstocht volgt de Oude Twentse Weg, voor zover dat mogelijk is, tussen Zwolle en Wierden. Een deel van het traject is precies hetzelfde als de oude weg, op andere plaatsen kunt u de oude weg terugvinden als bospad.

Deze fietsroute is ook te vinden op de website van Natuurlijk Overijssel. Daar vindt u ook meer informatie omtrent wandel- en fietsroutes en vele andere activiteiten in Overijssel.

Het is nog een heel karwei geweest om "even" te traceren hoe die Oude Twentse Weg heeft gelopen.  Tussen Heino en Lemelerveld is hij duidelijk als zodanig op de kaart terug te vinden. Tussen Heino en Zwolle is het lastiger, omdat de Twentse weg hier is verdwenen (alleen op de kaart zijn nog resten terug te vinden) en andere - liefst oude - wegen gekozen moesten worden. Bij Hellendoorn is het ook puzzelen, met name omdat de Twentse weg hier een aftakking naar het zuiden heeft gehad, mogelijk naar Enter. De andere tak, weer Twentse weg genoemd, gaat verder naar het oosten waar hij bij Schuilenburg de Regge oversteekt, om uiteindelijk bij Wierden uit te komen. Het is aannemelijk dat deze weg vanuit Wierden verder heeft gelopen, maar dat is niet eenvoudig te achterhalen.
Toch is het me uiteindelijk gelukt om het grootste deel van de Twentse Weg te achterhalen. Ik heb daartoe fragmenten van oude gemeentekaarten over recente wegenkaarten "geprojecteerd"; een computer was daarbij een onmisbaar hulpmiddel. Ik heb daarmee het trace kunnen achterhalen zoals dat in ± 1860 was. Daarnaast laten topografische kaarten details in het terrein zien, waaruit vaak sporen van oude wegen af te leiden zijn. Aangezien de Twentse Weg al in de 12e eeuw wordt vermeld, hebben de oorspronkelijke trace's op een aantal plaatsen anders gelopen en / of zijn geheel verdwenen.

Deze fietsroute begint bij het station van Zwolle. Deze tocht leidt u eerst door het stadscentrum van Zwolle, omdat oude handelswegen nu eenmaal in een stadscentrum beginnen en eindigen. Om in stijl te blijven, worden zo veel mogelijk de oude wegen gevolgd. Als u uit het station komt, steekt u bij de rotonde over en gaat naar het centrum. Aan het eind gaat u naar links, op de Burg. van Royensingel, langs de stadsgracht. Bij de brug gaat u naar rechts, de Luttekestraat in. Deze blijft u volgen totdat u na een bocht naar rechts bij de Grote Markt komt, het oude centrum van Zwolle. Vanaf hier, een hoger gelegen deel, liepen ooit uitvalswegen naar verschillende richtingen. Een daarvan is de Diezerstraat, nu een winkelpromenade. Dit was ooit de uitvalsweg naar het noorden, door een drassig landschap; het "wegdek" is daarbij waarschijnlijk bedekt geweest met balken.
In ieder geval kunt u vanaf de Grote Markt de weg min of meer rechtdoor blijven fietsen en de weg blijven volgen (Oude Vismarkt, aansluitend op het Gasthuisplein en de Ter Pelkwijkstraat). Bij een T-splitsing volgt u de richting "Almelo, Meppel"; naar links. Na een bocht komt u bij de stadsmuur, waar tevens de Diezerstraat uitkomt. U gaat naar rechts, de brug over.  U gaat rechtdoor en komt bij de Diezerkade, waar u rechtsaf slaat (richting Almelo, Meppel).  Bij de rotonde slaat u linksaf, de Thomas a Kempisstraat in, de vroegere uitvalsweg naar het noorden. U neemt de eerste straat rechts, de Vechtstraat, genoemd naar de Nieuwe Vecht die hij kruist, en tevens een oude uitvalsweg naar het Oosten. Deze weg is iets verlegd, en bij de kruising gaat u naar rechts; nog steeds de Vechtstraat volgend.
Voorbij het water, de Nieuwe Vecht, gaat u bij de rotonde rechtdoor en neemt u daarna de eerste straat links, de Brederostraat. Hier neemt u de eerste rechts, de Herfterweg, waar u een splitsing ziet: de Herfterweg naar links, die naar het buurtschap Herfte leidde, en u houdt rechts aan, de Herenweg, die naar Heino liep en aansluiting heeft gegeven op de Twentse Weg. Deze weg blijft u volgen. Aan het eind houdt de weg plotseling op en is er een bocht naar rechts, waarna u bij de Wipstrikkerallee uitkomt, die u oversteekt en waar u naar links gaat. Ook deze weg is veranderd. Bij het bordje met "doorgaand verkeer" gaat u naar links en steekt de Ceintuurbaan over. Na de kruising gaat u direct naar rechts, de ventweg op, parallel aan de verkeersweg. U kruist de spoorbaan, blijft het fietspad volgen, onder het viaduct door, en komt op de Heinose Weg heet. U blijft de weg volgen.  Uiteindelijk komt u weer bij de verkeersweg uit, waar u naast blijft rijden. Hierna ziet u aan de overkant een weg en u moet hier de verkeersweg oversteken om daar in te gaan. Het is de Kanaalweg, en u gaat bij de Nieuwe Wetering de brug over. Weliswaar loopt de Oude Weg voor de brug naar Heino, maar dit trace is niet meer terug te vinden en volledig "vervangen" door de straatweg naar Heino. Dus fietst u over het "Jaagpad" over de dijk naar het zuiden; ook een aansluiting op de Twentse Weg.
U gaat de Hoevenbrug over en dan naar links, langs het water. Dit is ook een deel van de fietsroute langs het Overijssels Kanaal. U blijft de wetering - ook een toegangsroute naar Twente - volgen volgens de borden "LF15a, Boerenlandroute". Uiteindelijk komt u na een bocht om een boerderij uit bij het gemaal "De Langeslag", waarbij u de brug oversteekt en rechts aanhoudt, de Hagenweg op.

De oude Hagenweg ten zuiden van Zwolle
De oude Hagenweg ten zuiden van Zwolle

Het water dat nu aan uw rechterhand loopt is de Steenwetering, in feite het Overijssels Kanaal, de scheepvaartverbinding naar Almelo. De stuw aan uw rechterhand is de voormalige Sluis-I, de eerste sluis gerekend vanaf Zwolle. Iets verder buigt de weg links van het kanaal af en even later weer naar rechts. Deze weg is een oude weg, op een kaart van 1826 vermeld als Hagesteeg, die op die kaart een eind verder doorloopt als Twentse Weg.

Na verloop van tijd komt u bij de verkeersweg van Zwolle naar Heino (de Ganzepanweg, de vroegere straatweg, die doorliep naar Twente). Deze steekt u over en u blijft de Hagenweg volgen. U gaat alsmaar rechtdoor. Uiteindelijk komt u bij het Overijssels Kanaal uit. De weg heeft hier voor de aanleg van het kanaal doorgelopen, aan de overkant langs de bomen. Nu wordt hij langs het kanaal geleid.
Niet veel verder ziet u een brug, en u komt hier op de Twentse Weg uit. U steekt de brug over en fietst voor het eerst op de Twentse Weg.
Net voorbij  de tweede knik in de weg kunt u het oude trace van de Twentse Weg aan uw rechterhand zien,  tegenover een schuur. Hier liep de Twentse Weg verder, en sloot aan op het deel van de  Hagenweg aan de andere kant van het kanaal.
U blijft de Twentse Weg blijft u volgen. Bij een paddestoel ziet u een weg naar rechts met  de aanduiding Havezathe. U volgt de Twentse Weg die hier naar links afbuigt, maar als u  daarna stopt en zich omdraait, kijkt u in de richting (in het verlengde van de Twentse  Weg) naar een oud trace dat daar waarschijnlijk heeft gelopen, langs de bomen naast de boerderij.

De Twentse Weg bij de Strenkhaar
De Twentse Weg bij de Strenkhaar

Er is niets meer van te zien, maar op gedetailleerde topografische kaarten is  te zien dat er daar (en verderop) iets is geweest - mogelijk een deel van de Twentse Weg.  U volgt de Twentse Weg verder naar het oosten.
Na de Kluinhaarsweg aan de linkerkant, maakt de weg een flauwe bocht naar links en  vervolgens een naar rechts. Voor deze bocht ziet u links een zandweg, de Maathaarsweg. Dit  is mogelijk een oud trace van de Twentse Weg. U komt spoeding bij de Stoevinghe, een  gebied met zandduinen. De huidige Twentse Weg passeert dit gebied aan de zuidelijke kant,  de oorspronkelijke Twentse Weg heeft aan de noordkant gelopen. Iets voor de plaats waar  een zandweg van rechts komt, de Veldhoekerweg, valt het oude trace van de Twentse Weg weer  samen met de huidige weg. Vanaf hier blijft u de Twentse Weg volgen tot u bij de  Lemelerveldseweg uitkomt

Deze weg steekt u over. Het lijkt alsof u naar een boerderij toe rijdt maar U bent nog steeds op de Twentse Weg. De bomenrij, aan uw rechterhand, markeert het oude trace waar de Twentse weg gelopen heeft. U gaat rechtdoor en houdt bij de boerderij rechts aan. De Twentse Weg is hier een zandweg met een betonnen fietspad. Dit is een mooi stukje Twentse Weg, zoals u op de foto hierboven, De Twentse weg bij de Strenkhaar, kunt zien. Er zijn nog mooiere stukjes, maar daar komt u niet met de fiets. Die zijn onbegaanbaar of verboden terrein. Zoals het stukje op de foto hier links onder.

Dit is dus ook de Twentse Weg. Alleen - hier komt u niet.
Dit is dus ook de Twentse Weg.

Bij de kruising, wat verder op, gaat u rechtdoor. Op een gegeven moment houdt het fietspad op, en rijdt u weer op de verharde weg. Iets verder maakt de verharde weg een knik naar links.
Hoewel de echte Twentse Weg hier als pad rechtdoor gaat, wordt het pad al snel onbegaanbaar en komt u op verboden prive-terrein.

U moet dus de verharde weg schuin naar links volgen. Een eindje verder komt u bij het Overijssels Kanaal uit, de tak van Lemelerveld naar Deventer. U steekt het kanaal over. U bent nu op de Oude Twentse Weg.
Na enige tijd kruist u eerst de Achterkampseweg en direct daarna een gevaarlijke verkeersweg, de weg van Ommen naar Raalte. Voorzichtig oversteken dus, men rijdt hier hard! Na de kruising bent u weer op de Oude Twentse Weg. Aan de linkerkant ziet u de Rekoplas. Deze waterpartij is ontstaan door zandafgraving ten behoeve van de aanleg van de verkeersweg die u zojuist bent overgestoken. Deze plas  is ook een ontwikkelingsproject, waarbij men de natuur zoveel mogelijk haar gang laat gaan om zich weer te herstellen na een dergelijke ingreep.

De Rekoplas
De Rekoplas

In de flauwe bocht van de weg, ter hoogte van de plas, loopt het oorspronkelijke trace van de Twentse Weg weer gelijk met de huidige weg. U blijft de Oude Twentse Weg verder volgen in oostelijke richting. De hoogte aan uw rechterhand is de Luttenberg. Een eindje verderop eindigt de weg op de Lemelerweg. U gaat naar links, en direct daarna weer naar rechts, de Nieuwe Twentse Weg in. Links ziet u de contouren van de Lemelerberg.
Na ongeveer een kilometer ziet u de Achtermatenweg aan uw rechterhand. Hier is er een afsplitsing geweest van een zuidelijke tak van de Twentse Weg. Deze afsplitsing heeft vermoedelijk gelopen over de afrit van de garage van de boerderij, rechts op de hoek.

Deze tak heeft zuidelijk van de Eelerberg gelopen, door het huidige sanatorium Krönnenzommer, en heeft mogelijk naar Enter gelopen, een belangijke plaats in die oude dagen. Bij Hellendoorn is nog een deel van deze tak terug te vinden als Noord-Eschweg.
U blijft de Nieuwe Twentse Weg volgen, die even verderop Veldhuizerweg heet.
Een oud zuidelijk tracé van de Twentse Weg
Een oud zuidelijk tracé van de Twentse Weg
Wat verderop passeert u een brede sloot. Daarvoor ziet u een bordje met "Boksloot" dat naar een fietspad naar links wijst. Dit is niet de eigenlijke Boksloot, die ligt iets verderop, maar een natuurontwikkelingsgebied met dezelfde naam. U kunt dit fietspad volgen, het is de moeite waard. U komt weer op hetzelfde punt terug.
U kunt ook de fietstocht van hier uit verder nemen. Lees dan verder bij "Verder langs de Twentse Weg".
Hoe dan ook, als u bij deze sloot het fietspad (de Kathuizerweg) langs het water naar rechts zou nemen, ziet u na ongeveer 300 meter een breed bospad naar links, vlak voor een flauwe bocht in het fietspad. Aan de overkant van het water, in het verlengde van het pad, staan een paar bomen. Dit bospad is waarschijnlijk die zuidelijke tak van de Twentse Weg, en heeft langs die bomen gelopen naar de kruising van de Twentse Weg en de Achtermatenweg.

Een extra uitstapje naar het natuurontwikkelingsproject "De Boksloot".

U neemt het fietspad naar links. Een plaquette informeert u over dit project en de omgeving. U blijft het pad volgen tot u op een kruising komt. Hier slaat u links af; deze weg blijkt later de Steenhaarsweg te heten. Zo'n anderhalve kilometer verder neemt u de Schaddenveldsweg naar rechts. Links ziet u wederom een fietspad met de aanduiding "Boksloot, Hancate". Dit pad gaat langs het zuidelijke deel van het project, en u kunt het blijven volgen totdat u bij het Overijssels Kanaal komt. Daar kunt u dezelfde weg terug nemen, of de route langs het Overijssels Kanaal verder volgen. In dat laatste geval mist u dan wel een paar mooie plekjes van de route langs de Twentse Weg. Hieronder ziet u drie foto's van de omgeving van de Boksloot.

Drie foto's van het natuurontwikkelingsproject "De Boksloot"

Verder langs de Twentse Weg.
U passeert het water. U bevindt zich nu op de Veldhuizerweg. U volgt die weg de bossen in. Na een kleine kilometer maakt de weg een knik naar links. Als u in die bocht naar rechts gaat, ziet u dat u midden in een vijfsprong staat.

Het eind van de "echte" Boksloot, aan de voet van de Eelerberg.
Het eind van de "echte" Boksloot, aan de voet van de Eelerberg.
De Vijfsprong op de Twentse Weg.
De Vijfsprong op de Twentse Weg.
De verharde weg gaat naar links, een moeilijk begaanbaar pad gaat min-of-meer rechtdoor (in de richting van de rode pijl op de foto hiernaast) en dit is het originele trace van de Twentse Weg. Een eind verder zien we dit pad weer uit de bossen tevoorschijn komen.
Een beter begaanbaar pad (gele pijl) houdt wat meer naar rechts aan. Dit pad loopt naar het landhuis "Eelerberg". Mogelijk heeft ook dit pad deel uitgemaakt van de Twentse Weg, en heeft de Regge op een andere plaats gekruist. Verder zijn er nog zijpaden, naar links en rechts, haaks op de verharde weg.
U kunt hier alleen verder fietsen over de Veldhuizerweg.

Een klein stukje verder ziet u aan de linkerkant het einde van de Boksloot. Dit is de "echte" Boksloot, een zijkanaal van het Overijssels Kanaal tussen Zwolle en Almelo. Hier werd de stadsdrek (bok) op platbodems vanuit Zwolle aangevoerd, om het landgoed "De Eelerberg" te bemesten.
U volgt de weg verder langs de voet van de Eelerberg, die onmiskenbaar aan de rechterkant opdoemt. Een eindje verder neemt u de Eierbergweg naar rechts.

Een eindje verder komt de Twentse Weg weer uit de bossen tevoorschijn...
Een eindje verder komt de Twentse Weg weer uit de bossen tevoorschijn...

Na ongeveer 500 meter ziet u rechts de Twentse Weg uit de bossen tevoorschijn komen. Direct daarna kunt u naar links, de Nieuwe Twentse Weg in. Na een knik ligt deze weg in het verlengde van de Twentse weg die uit de bossen kwam.
U blijft de Nieuwe Twentse Weg volgen, en kruist de Ommerweg. Een eindje verder kruist u de Elerweg.

Na een kilometer komt u bij "het Bouwhuis" terecht, waar u links afslaat. Voordat u dat doet, is het aan te bevelen om de weg over te steken en een kijkje te nemen. Het oude trace heeft hier ooit rechtdoor gelopen, naar de Havezate Schuilenburg. Dit is oorspronkelijke een kasteel geweest en is al in de 12e eeuw genoemd. Delen van de gracht en een oude beek zijn nog zichtbaar.  Waarschijnlijk heeft de Twentse Weg  hier de Regge doorkruist, op een doorwaardbare plaats, voordat de Schuilenburgerbrug, iets noordelijke over de Regge, voor de eerste maal is gebouwd.

Deze omgeving, Schuilenburg, is met historie beladen. Het huidige Bouwhuis is mogelijk op de zelfde plaats gebouwd als het originele bouwhuis, dat bij het kasteel behoorde.
Meer informatie kunt u vinden op: http://www.schuilenburg.nl/

Op de website van Natuurlijk Overijssel vindt u ook een fietsroute in deze omgeving, de Schuilenburgroute. Deze route is zeer de moeite waard! In de beschrijving van deze route is ook veel informatie te vinden over het landgoed Schuilenburg en haar historie.

De Twentse Weg Voormalig Slot Schuilenburg De Twentse Weg                           Voormalig Slot Schuilenburg

Wat verderop gaat u over de Schuilenburger Brug de Regge over. Direct na de brug slaat u rechtsaf, de Katenhorstweg op. Iets voor de eerste weg naar links heeft het oorspronkelijke traject van de Twentse Weg gelopen. Rechts in de verte, achter het Bouwhuis, aan de overkant van de Regge kunt u de twee zuiltjes zien waar de weg tussendoor heeft gelopen. De tweede weg naar links, die nog steeds de Katenhorstweg heet, gaat u in. Na enige tijd komt u bij de Meester Werkmanstraat, waar u linksaf slaat.
Dan, op een gegeven moment, ziet u rechts de Oude Twentse Weg weer. Links is er niets van deze weg te zien, maar hij heeft doorgelopen naar de Regge. Op dit punt heeft ook de oude herberg "Het Vosken" gestaan, op de kruising van de Twentse Weg en de handelsweg van Rijssen naar Marle. Deze laatste liep vrijwel over hetzelfde trace als de huidige Meester Werkmanstraat.
U gaat naar rechts, de Oude Twentse Weg in.

Na verloop van tijd ziet u nog een Oude Twentse Weg aan uw linkerhand. Dit is een tak van de weg die de nieuwere route via de Schuilenburger Brug volgde. De tak waarop u rijdt, heeft waarschijnlijk bij de havezate Schuilenburg (bij het Bouwhuis) de Regge overgestoken.
U volgt de Oude Twentse Weg, die hier als een kaarsrechte streep door het landschap lijkt getrokken. Dat klopt ook wel; het oorspronkelijke trace heeft veel meer geslingerd: beurtelings links, en dan weer rechts van de huidige weg. Waar u de gemeente Wierden binnenkomt, heet de weg ineens de Piksenweg, genoemd naar het iets noordelijker gelegen buurtschap Piksen.
Geleidelijk draait de Piksenweg iets naar links om een gebied dat "De Kolonie" heet. Spoedig komt weer in het open veld, waar de Kolonieweg naar links afbuigt. U blijft de Piksenweg volgen en ziet iets verder de Dwarsdijk aan uw rechterhand, die toegang geeft tot het natuurreservaat "Het Wierdense Veld".
U blijft de Piksenweg volgen. Het landschap wordt wat glooiend. Waar u iets omhoog klimt, ziet u plotseling de Oude Zwolse Weg aan uw rechterhand. Hier gaat u in, en dit laatste deel van onze Twentse Weg leidt u tot vlak bij Wierden.

De Oude Zwolse Weg bij Wierden
De Oude Zwolse Weg bij Wierden
Aan het eind van de Zwolse Weg moet u even naar links, om direct daarna de Hexelse Weg over te steken en naar rechts verder naar Wierden te gaan. Bij het buurtschap Het Loo, aan de buitenrand van Wierden, heeft er mogelijk een ander trace, meer naar het westen gelopen. Maar dat is vrijwel niet meer te achterhalen. In ieder geval blijft u de Hexelse weg volgen, tot in Wierden. Een eindje verderop kruist u de spoorlijn, waarna u naar links gaat naar het NS-Station. Na een paar meter ziet u naar rechts de Oude Zwolse Straat. Dit is echter maar een klein stukje, wat u hooguit iets verder in het centrum van Wierden brengt. Maar het is wel te beschouwen als eindpunt van de Twentse Weg.

Hier in Wierden eindigt dan de fietsroute van de Twentse Weg. U kunt bijvoorbeeld de trein terug nemen. Wat ook een mogelijkheid is, om terug te fietsen via het Wierdense Veld naar Nijverdal en daar de trein nemen. Daarbij kunt u gebruik maken van een deel van een bestaande fietsroute, de Wierdense Veldroute. U kunt dit doen om vanuit Wierden langs de Nijverdalse Straat (N35) naar Nijverdal te fietsen, en de Westerveenweg naar rechts in te slaan. Vanaf deze weg kunt u de Wierdense Veldroute volgen, door het Wierdense Veld, naar Nijverdal. Op het complex van Ten Cate bent u dan het dichtst bij het NS-station.
Een ander alternatief is het volgen van de N35 naar Nijverdal of verder langs Raalte, maar dat is alleen voor de heel sportieve lange-afstands-fietsers.

Deze fietsroute is ook te vinden op de website van Natuurlijk Overijssel. Daar vindt u ook meer informatie omtrent wandel- en fietsroutes en vele andere activiteiten in Overijssel.

Fokke Nauta 

Op- of aanmerkingen? Graag even eenmailtje!