HET REGGE-AQUADUCT

Het voormalige Regge-aquaduct

Het voormalige Regge-aquaduct

Zoals op de kaart is te zien, is het water na Sluis IV een dode arm van de rivier de Regge. Deze arm komt uit in de bedding van de Regge, maar hier stroomt in ieder geval geen Regge-water meer. Het water van de rivier wordt zo'n 500 meter zuidelijk in een kanaal geleid, terwijl de rivier ter plekke is afgedamd. Het Overijssels Kanaal maakt hier dus gebruik van de bedding van een stukje Regge. Even verderop maakt de Regge-bedding een haakse bocht naar het zuidwesten, en kruiste daar het kanaal waar het afgetapte Regge-water door stroomt.

31-2.jpg(33853 bytes)

De Regge-arm in het kanaal, net iets ten oosten van het akwadukt

Dit kon doordat het peil van het Regge-water in het kanaal lager was dan het peil van het Overijssels Kanaal in de oude bedding van de Regge. De voormalige bedding van de Regge werd ter plaatse versmald, het was maar een paar meter breed. Tevens was er natuurlijk een konstruktie aangebracht om te voorkomen dat de Regge-bedding zou kunnen lekken of doorzakken in het kanaal dat er onder door liep.

Deze kruising is inmiddels verleden tijd. Het aquaduct is verdwenen, en het kanaal is eenvoudig onderbroken ter plaatse van de voormalige kruising. Nu is er een vistrap te zien, parallel aan de stuw in de Regge die direct noordelijk van het aquaduct was geplaatst. De uiteinden van de kanaaldelen hebben een 'overloop'-mogelijkheid, waardoor ze water kunnen lozen in de Regge wanneer het peil te hoog zou worden.

6_412.jpg (23040 bytes)

De plaats waar het kanaal over de Regge werd geleid.

De bovenstaande foto is genomen vanaf het uiteinde van het kanaaldeel ten westen van het voormalige aquaduct. De Regge stroomt onder de brug links op de foto door. Aan de andere kant van de rivier is net zo'n houten hek te zien als aan deze kant van het kanaal. Daar is het andere einde van het kanaal.
In de tijd van het aquaduct werd de Regge door een grote grondduiker gevoerd en het kanaal liep er in een 'waterdichte bak' overheen.

De onderstaande foto's laten zien hoe de voormalige waterkruising was ten tijde van het schrijven van dit boekwerk.

32-1.jpg(275858 bytes)

Het kanaal was boven op de kruising met de Regge erg smal

Op de bovenstaande foto is te zien hoe smal het kanaaldeel boven het akwadukt was. Links op de foto hierboven is nog net de brug te zien, waaronder het kanaal het afgetapte Regge-water aanvoerde.

Op de onderstaande foto zien we het lateraalkanaal, dat het Regge-water aftapt, en onder het akwadukt door voert. Links is een overloop-bassin te zien zoals dat was voordat de vistrap is aangebracht. Het fungeerde als een soort stuw, waardoor het water van het Overijssels Kanaal, wanneer het peil te hoog zou worden, in het Regge-kanaal kan afvloeien.

32-2.jpg(19005 bytes)

Het Lateraal-kanaal van de Regge, vanaf het akwadukt naar het zuiden gezien

Op de voorgrond is ook een soort hydraulische hooivork te zien, die hooi- en grasresten uit het water harkt.

33-1.jpg(11730 bytes)

Hier verliet de gekanaliseerde Regge het akwadukt in noordelijke richting

De bovenstaande foto is boven op het akwadukt genomen, in noordelijke richting. Ook hier is goed te zien hoe smal de bedding van het kanaal over het akwadukt is. Hier mondde tevens het kanaal onder het akwadukt uit in de bedding van de Regge, die in noordelijke richting zijn weg vervolgde. Niet zichtbaar is een stuw in de Regge, direkt aan de uitgang van het kanaal onder het akwadukt. Aan de linkerkant op de foto vervolgde het Overijssels Kanaal weer zijn weg. Eerst opnieuw in een dood stuk Regge-arm, en pas zo'n tweehonderd meter verderop in de veengrond uitgegraven in zuidwestelijke richting naar het buurtschap Hankate. Dit stuk van het kanaal was trouwens al in 1853 gereed, gegraven vanuit de richting Zwolle. Vanaf die tijd was er dus al scheepvaart mogelijk van Zwolle naar de rivier de Regge. Dat akwadukt was er in de begintijd van het kanaal echter niet. Het kanaal stond vanuit de westelijke richting in eerste instantie in open verbinding met de Regge. Het oostelijk deel verliet de rivier weer op de plaats waar zich nu de schutsluis bevindt. Daar tussen in maakte het kanaal dus gebruik van de bedding van de rivier. Waar het kanaal vanuit het westen op de meander aansloot, was een doorsteek gegraven naar de rivier zelf. Het kaartfragment hier onder laat een en ander duidelijk zien. Later is er een echte haakse waterkruising gemaakt, zoals ook op de volgende foto te zien is. De oostelijke Regge-arm, waaraan de schutsluis lag, werd daarvoor met een doorsteek 'kortgesloten'. Een halve kilometer ten zuiden van de sluis werd de Regge met een kanaal afgetapt, dat in de rivier uitmondde waar het Overijssels Kanaal in westelijke richting de rivier verliet. De oostelijke arm zelf werd voorbij de doorsteek afgedamd. Zo ontstond er een echte haakse waterkruising. De westelijke rivierarm, en een deel van de meander, werden daarna gedempt. In de rivier, gelijk stroomafwaarts aan de kruising, werd een stuw gebouwd. Wanneer de waterstand van de Regge erg laag was, kon men het peil zonodig opstuwen om het kanaaldeel naar het westen van voldoende water te voorzien.

34-1.jpg(4095 bytes)

De waterkruising te Hankate, vanuit noordelijke richting gezien

Men is in die tijd zelfs nog naar Frankrijk geweest om daar naar voorbeelden van stuwen te kijken. Met zijn vele rivieren had dat land heel wat stuwwerken te kijk staan. De stuw in de Regge, een kombinatie van twee Franse stuwen, is te zien op de foto boven op de pagina hieronder. Op de plaats van de kruising is later het akwadukt gekonstrueerd. Dit was nodig doordat de grillige waterhuishouding van de Regge toch een probleem voor het kanaal opleverde. Bij hoog water in de Regge doende het kanaal ook voor de afvoer van dat water, en "de funktie van het kanaal als waterafvoer was tegenstrijdig met het belang van het scheepvaart". Een heel ander probleem was, doordat de stroomsnelheid van de rivier in de kruising lager was, dat het meegevoerde zand zich er kon afzetten. Er trad dus verzanding op. Dit werd nog verergerd door de stuw, die de stroomsnelheid van de rivier natuurlijk ook sterk vertraagde.

35-1.jpg(4934 bytes)

De waterkruising te Hankate met de stuw, gefotografeerd vanuit zuidelijke richting

De doorsteek van de Regge werd onder het Overijssels Kanaal doorgevoerd, zodat beide waterwegen geheel gescheiden waren. Er is later nog wel een overloop-bassin aangebracht, zodat bij een te hoge waterstand in het Overijssels Kanaal overtollig water weg kan vloeien in de Regge. De stuw in de rivier is overigens gehandhaafd (weliswaar gemoderniseerd), en ligt aan de noordelijke zijde van het akwadukt. Op de tekeningen hieronder is goed te zien hoe het huidige akwadukt uiteindelijk zijn vorm kreeg.
In de laatste jaren is het aquaduct geheel verdwenen. De overloop-bassins zijn veranderd in een vistrap. Beide zijden van het kanaal eindigen bij de Regge, met een 'overloop-mogelijkheid'. Hierdoor kunnen beide einden van het kanaal water lozen op de rivier (het oosetlijke uiteinde via de vistrap) indien de waterstanden in het kanaal te hoog zouden worden. De onderstaande tekeningen geven de ontwikkelingen van het kanaal aan.

35_2a.gif (1924 bytes) 35_2b.gif (3086 bytes) 35_2c.gif (3139 bytes)
1) De rivier De Regge met haar oorspronkelijke loop 2) Twee bochten worden afgesneden. Het westelijke kanaalpand komt via een sluis op de Regge uit. 3) De dode rivierarmen zijn afgesloten en er is een stuw in de rivier opgenomen, net stroomafwaarts van de kruising.
35_2e.gif (3600 bytes) 35_2f.gif (3047 bytes) 35_2g.gif (3362 bytes)
4) Vanwege de sterke stroming wordt de Regge via een kanaal en een grondduiker onder het kanaal door geleid. 5) De oude verbinding van de Regge met het kanaal wordt afgedamd en het kanaal krijgt een extra waterafvoer naar de rivier. 6) De grondduiker krijgt een overloopbassin, zodat het rivierwater bij hoge afvoer ook via dit bassin kan worden afgevoerd. De sluis is vervangen door een overloop. Ook het kanaal voert water af via het overloopbassin naar de Regge.
35_2h.gif (3179 bytes) 35_2i.gif (3089 bytes)  
7) Een close-uo van het aquaduct met de overloop-bassins. 8) De laatste ontwikkeling: Het kanaal is onderbroken en er is een vistrap aangelegd.  

De ontwikkeling van het aquaduct in de loop der tijden

Vermeldenswaard is het nog, dat bij renovatiewerkzaamheden de resten van een oude, tot dan toe onbekende stuw zijn aangetroffen. Na het Regge-akwadukt loopt het kanaal weer verder naar het westen, ditmaal in de richting van het landgoed West-Dammarke. Het kanaal komt echter al na een paar honderd meter ten einde: bij het buurtschap Hankate is het kanaal afgedamd teneinde vrij baan te geven aan de verkeersweg van Ommen naar Hellendoorn.

36-1.jpg(13996 bytes)

De afdamming van het kanaal bij de weg van Ommen naar Hellendoorn, bij het buurtschap Hankate


Volgend hoofdstuk

Vorig hoofdstuk