DALMSHOLTE

 

Het kanaal tussen Lemelerveld en de Kluinhaarsbrug

Het kanaal tussen Lemelerveld en de Kluinhaarsbrug

49-2.jpg(10539 bytes)

Het kanaal in de richting van Dalmsholte, gefotografeerd onder het viadukt van de snelweg te Lemelerveld

Van onder het viadukt, waar de grote weg van Ommen naar Raalte het kanaal kruist, volgen we het kanaal verder naar het noord-westen. Aan de linkerkant van het kanaal, ter hoogte van de loopbrug, is de inham van de zijtak naar Deventer zichtbaar. In de verte is nog juist de loopbrug over een stuw zichtbaar. Deze stuw is in de plaats gekomen van een schutsluis, Sluis III.

50-1.jpg(10760 bytes)

De inham links is het begin van de zijtak naar Deventer

Deze foto, genomen aan de noordelijke kanaaldijk ter hoogte van de aftakking, geeft een goede kijk in die zijtak. Op de brug over de zijtak loopt de Weerdhuisweg, die parallel aan het Overijssels Kanaal naar het westen loopt. Deze Weerdhuisweg dankt zijn naam aan het Weerdhuis, een voormalig kruideniersbedrijf annex herberg, gelegen aan de Dalmsholterweg bij de volgende brug over het kanaal. Na zo'n vijfhonderd meter houdt de bebouwing van Lemelerveld op. We bevinden ons nu in de vlakte Dalmsholte. Dit is een laag gelegen terrein, in de vorm van een plat liggende driehoek met de punt naar het westen en de onderkant naar het oosten, tegen de Lemelerberg aangelegen. Aan de noordelijke zijde wordt de Dalmsholte begrensd door de Rechterense Bossen, aan de zuidzijde door de Twentse weg, die langs de hoger gelegen gronden tussen Lemelerveld en Heino loopt. De kaart hieronder laat de Dalmsholter vlakte zien, zoals die was voor de aanleg van het kanaal. Dalmsholte, vroeger genaamd 'De Dalmesholte', was oorspronkelijk een wildernis, waar de leden van de zeven marken waarover het grondgebied was verdeeld, onbelemmerd hout en turf konden halen. Het was een laag gelegen gebied, met veel laagveen en heidevelden. De naam Dalmesholte (in 1381) kan duiden op de aanwezigheid van Olmenbossen of op het voorkomen van veel vergaand (vermolmd) hout. Beide aanduidingen voor het ontstaan van de naam zijn akseptabel, gezien de situatie van die tijd. Een derde mogelijkheid zou nog kunnen zijn dat de naam 'Dalms' is afgeleid van de plaats Dalfsen: een bosachtig gebied bij of van Dalfsen. Geleidelijk aan is de Dalmsholte gekultiveerd tot het veen- en weide-achtig gebied zoals we dat nu kennen.

51-1.jpg (18567 bytes)

De laaggelegen ruige en nog niet ontgonnen vlakte Dalmsholte, in de tijd ver voor de aanleg van het kanaal

Omdat de Dalmsholter vlakte hier vrij hoog ligt, maar naar het westen sterk daalt, is het verval in het kanaal zo groot, dat er op korte afstand van elkaar twee sluizen moesten worden gebouwd: sluis II en sluis III. Van deze sluizen is behalve de muren van de sluiskolk inmiddels niets meer over. Ze fungeren nu nog slechts als stuw. Sluis III, althans wat er van over is, is vanaf Lemelerveld als eerste stuw zichtbaar.

51-2.jpg(8422 bytes)

Een gezicht op de stuw, die op de plaats is gekomen van de voormalige Sluis - III

Deze stuw ligt op pakweg een kilometer afstand van de zijtak bij Lemelerveld verwijderd. Het gebouwtje in het midden is de sluiswachterswoning.

52-1.jpg(19179 bytes)

Een terugblik op de 'Sluis - III'

Na deze stuw vervolgt het kanaal zijn weg in westelijke richting, naar de voormalige sluis II. De Dalmsholter vlakte ziet er hier uit als een groot weidegebied. Ver weg, in het noorden, zijn de kontouren van de Rechterense bossen zichtbaar.

52-2.jpg(19012 bytes)

Het kanaal in de Dalmsholter vlakte, gezien vanaf sluis III in westelijke richting naar sluis II

Weer een kleine kilometer verder zien we weer een brug, waar de Dalmsholterweg het kanaal kruist. Deze brug is getooid met de naam 'Doktersbrug'. We bevinden ons nu midden in de Dalmsholter vlakte. Het witte pand, aan de noordzijde van de kanaaloever gelegen, is het Weerdhuis. Dit was van oudsher een dorpswinkel annex herberg. Niet alleen waren er diverse nuttige zaken verkrijgbaar; ook de schippers legden hier aan voor een hartversterking. Het pand aan de zuidelijke kanaaloever is een voormalige school, voor de plaatselijke jeugd. De meester vond zijn onderdak trouwens in het Weerdhuis.

53-1.jpg(19073 bytes)

De Doktersbrug en het Weerdhuis bij de Dalmsholterweg

Naar de sluis II is het nog maar zo'n anderhalve kilometer. Evenals voor sluis III, loopt ook hier het kanaal als een kaarsrechte streep door het landschap. De beide foto's hieronder zijn rondom de voormalige sluis II genomen. De bovenste foto geeft een terugblik op de voormalige sluis, die evenals sluis III, tot stuw is verbouwd. Ook hier vinden we een sluiswachterswoning, die overigens bewoond wordt door een telg uit de familie der plaatselijke sluiswachters. In de tuin van het huis zijn er nog diverse attributen te zien, die afkomstig zijn van de oude sluis.De onderste foto laat het vervolg van het kanaal vanaf die sluis zien.

54-1.jpg(17437 bytes)

Een terugblik op de stuw bij de voormalige 'Sluis - II'

54-2.jpg(9299 bytes)

 

 

 

 

 

 

 

Het kanaal vervolgt zijn weg vanaf Sluis - II in de Dalmsholte.

Voorbij de sluis maakt het kanaal een nauwelijks zichtbare knik naar het noordwesten. Dit is het laatste deel van het kanaal in de Dalmsholter vlakte. De vlakte is hier ook smaller: 1500 meter naar het noorden zien we de rand van het Rechterense veld, terwijl een kilometer naar het zuiden de Stoevinghe opdoemt. Dat laatste is een zanderig, iets hoger gelegen terrein in de vlakke, omliggende velden. Over die verhoging loopt ook de oude Twentse weg, die de Dalmsholter vlakte hier in het zuiden begrenst.

55-1.jpg(9163 bytes)

Het gemaaltje van de Dalmsholter Waterleiding

Na zo'n vijftienhonderd meter knikt het kanaal in een iets meer zuidelijke richting. Precies in die bocht staat een klein gemaaltje. Achter het gebouwtje zien we een kanaal de landerijen inlopen. Dit is de inlaat (of liever: de uitlaat) van de Dalmsholter waterleiding. Dat is een lang afwateringskanaal, dat een kleine vijf kilometer in zuiver oostelijke richting de Dalmsholter vlakte invoert. Schuin ten noorden van Lemelerveld buigt het kanaal af in noord-oostelijke richting, en heet daar de Vilstersche waterleiding. De Dalmsholter waterleiding voert het grondwater uit de Dalmsholter vlakte af, en is daarom indertijd ook aangelegd. Precies op deze plaats, waar het gemaaltje staat, eindigde vroeger de Steenwetering. Vanaf hier volgt het Overijssels kanaal de bedding van deze oude dertiende-eeuwse wetering, die vlak onder Zwolle in een van de andere grote weteringen uitmondt. Dit weteringenstelsel is reeds in de vroege middeleeuwen aangelegd om de afwatering van Salland te verbeteren. De Steenwetering maakte hier een haakse bocht naar het noorden, waar nu nog achter het gemaal het kanaal naar de Dalmsholter waterleiding toe loopt. De oude wetering liep verder door naar het noorden, boog af naar het oosten, en liep daarna weer naar het noorden langs de huidige Sterreboschweg. Het kanaal voerde het water van het westelijk deel van het Rechterense veld af. Pas veel later zou ook de Dalmsholter waterleiding in deze wetering uitmonden. Op het kaartje van het oude Dalmsholt anno 1825 is duidelijk te zien hoe de oude Steenwetering heeft gelopen.Maar nu weer terug naar het heden. In het midden van de foto, niet zichtbaar, maar iets rechts van de plaats waar het kanaal lijkt op te houden, ligt de volgende brug: de Kluinhaarsbrug. Op de foto houdt het kanaal niet op, maar maakt het een knik naar rechts.

56-1.jpg(20232 bytes)

De Kluinhaarsbrug

Over deze brug loopt de Heinosche weg. Zo zijn er hier in de buurt wel meer 'Heinosche Wegen', maar deze weg loopt van Heino naar Dalfsen. De naam 'Kluinhaarsbrug' is genoemd naar de streek Kluinhaarsmaat, die hier direkt ten zuiden aan het kanaal grenst. Ook de naam Kluinhaarsmaat heeft een verklaring: kluin komt van 'kluun', het woord voor stevige, vaste turf, die diep uit het veen wordt gehaald. 'Haar' is een naam die op veel meer plaatsen voorkomt, en duidt op een hoger gelegen, droog gedeelte in een moeras. Kluunhaar was dus een gedeelte waar het natte kluun werd gedroogd! Ook de Kluinhaarsbrug is voor de rekonstruktie van het kanaal een heuse ophaalbrug geweest. Vanaf deze brug volgen we het kanaal, in de bedding van de Steenwetering, verder tot vlak onder Zwolle.


Volgend hoofdstuk

Vorig hoofdstuk