NAAR LEMELERVELD

 

Het kanaal tussen de dam "Maanweg -
Korteveldseweg" en Lemelerveld

Het kanaal tussen de dam 'Maanweg - Korteveldseweg' en Lemelerveld

43-2.jpg(14956 bytes)

De dam waar de Maanweg en de Korteveldseweg het kanaal kruisen was vroeger een ophaalbrug: de Slijkhuisbrug

Op de foto hieronder zien we de weg van het dorp Luttenberg naar Lemele. Naar links, in de richting Luttenberg, heet de weg 'Maanweg', terwijl de bredere weg rechts naar Lemele de naam 'Korteveldseweg' draagt. Deze dam is in de plaats gekomen van de vroegere Slijkhuisbrug. Tevens begint hier aan de rechterzijde van het kanaal de Statumweg, een verkeersweg die het verkeer van de Korteveldseweg naar Lemelerveld voert (en andersom). Deze weg dankt zijn naam aan het erfgoed Statum, niet zichtbaar aan de rechterkant achter de bomenrij verstopt. We zitten hier pal onder de zuidelijke uitloper van de Lemelerberg, die maar pakweg een kilometer noordelijker begint. Naar het zuiden strekt zich het gebied uit, dat ligt tussen de Hellendoornse Berg en de Luttenberg. De Maanweg loopt deels door dit gebied, en komt uit bij het dorp Luttenberg, tegen de noordelijke helling van de 'berg' Luttenberg. Vanaf deze dam punt gaat het kanaal als een kaarsrechte lijn naar Lemelerveld, dat - iets noordelijker - in het westen ligt. Vanaf hier is het zo'n twee en een halve kilometer verder naar de volgende dam. Parallel aan de noordzijde van het kanaal zien we nog steeds de zelfde hoogspanningsleiding; aan de zuidzijde vinden we de tot de volgende dam de Knuvendijk, parallel aan het kanaal. Een zevenhonderd meter verder naar het westen zien we links een breed uitwateringskanaal op het Overijssels Kanaal uitkomen. Dit is het kanaal dat het water afvoert uit het gebied ten westen van de Hellendoornse Berg. Het kanaal heeft een lengte van meer dan acht kilometer, en is dan ook de belangrijkste waterafvoerleiding van het hele gebied.

44-1.jpg(7183 bytes)

Het afwateringskanaal dat het water afvoert uit het gebied tussen de Luttenberg en de Hellendoornse Berg

Even verderop, aan de rechterkant van de kanaaloever, zien we de Vossenbeltweg. Aan de linkeroever loopt het restant van deze weg verder naar het zuiden, naar de Knuvendijk.Het kanaal is hier vrij smal: niet meer dan een brede sloot, die bovendien hier en daar aardig is dichtgegroeid. Een kilometer verderop zien we aan de rechterzijde de Bergweg, een weg die van deze plaats naar de Lemelerberg leidt. De afstand naar de volgende dam in het kanaal is nog maar zo'n vijfhonderd meter.

45-1.jpg(15664 bytes)

Deze foto is genomen vanaf de dam waar de oude Ommerweg het kanaal oversteekt

Deze dam, waarvandaan de bovenstaande foto is genomen, draagt de oude weg van Raalte naar Ommen over het kanaal. Naar links heet het de Heideparkweg, naar rechts de Ommer weg. Deze dam was overigens voor de laatste renovatie van het kanaal, in 1967, nog een heuse ophaalbrug: de Heideparkbrug.

45-2.jpg(28771 bytes)

De oude Heideparkbrug, waar de huidige dam voor in de plaats is gekomen

Aan de rechterkant van het kanaal, voorbij de boomrand, begint - niet zichtbaar - de bebouwing van Lemelerveld. In het midden van de foto, aan het eind van het kanaal, is met enige moeite het viadukt in Lemelerveld te onderscheiden, waarover de verkeersweg van Ommen naar Raalte het kanaal kruist. Vanaf de plaats waar de foto is genomen is de afstand naar het viadukt overigens nog maar zo'n vijftienhonderd meter. Vlak voor het viadukt treffen we nog een dam aan, waar de Vilsterense Dijk, die hier ruim vijf kilometer lang vrijwel kaarsrecht noord-zuid loopt, het kanaal kruist. Ook deze dam was voor de rekonstruktie van het kanaal een brug: de Vilsterense brug. We zitten hier in het 'centrum' van Lemelerveld, dat zijn groei te danken heeft aan de kanalen. Het dorp heeft zijn ontstaan te danken aan de familie Blikman Kikkert, die hier omstreeks 1854 een groot aantal hectaren heide en andere ongekultiveerde grond kocht en zich hier vestigde. In die tijd was het een onbewoonde, kale, lege vlakte, ten zuiden gelegen van de Lemelerberg. Het Overijssels Kanaal van Zwolle naar de Regge was net een jaar opengesteld. De familie hield zich bezig met het ontginnen van de omgeving: men pleegde landbouw, veeteelt, en er werden zelfs bossen geplant op de Lemelerberg. Ook in de onmiddellijke omgeving van hun woning (Het Huis), gelegen in de nabijheid van de oude weg van Ommen naar Raalte, werd veel aan kultivatie gedaan. Er ontstond een bosachtig park, te midden van de uitgestrekte heidevelden. Dit kreeg de naam 'Heidepark', waar de huidige Heideparkweg (het deel van de oude weg van Ommen naar Raalte, ten zuiden van het kanaal) zijn naam aan te danken heeft. Het aanleggen van dit park bracht een aanzienlijke werkverschaffing met zich mee. Er werden woningen gebouwd voor de nodige arbeiders, en het park werd uitgebreid met voorzieningen als een tennisbaan, een vijver, en een badgelegenheid. Tevens werden de nodige lanen aangelegd.

46-1.jpg(2344 bytes)

De eerste huizen op het Heidepark

In eind 1858 werd het kanaaldeel tussen het Overijssels Kanaal en Deventer (de Zijtak) in gebruik genomen. Dit zal hebben bijgedragen in het besluit van een schoonzoon van de familie Blikman Kikkert, een zekere heer O. O. van den Berg, om hier een suikerbietenfabriek te bouwen. In 1866 werd met de bouw van de Overijsselse Beetwortelsuikerfabriek begonnen. Ook voor de bouwarbeiders werden woningen gebouwd, waarvan er nog een aantal bestaan onder de naam 'De Blokken'. Spoedig begonnen zich hier meer mensen te vestigen, en het dorp, dat de naam Lemelerveld mee kreeg, was een feit. Een school, een kerk, en winkels waren de volgende stap, en de spoorlijn van Deventer naar Ommen deed de rest. Lemelerveld groeide gestaag, en de beetwortelfabriek speelde een centrale rol. De omliggende gronden werden ontgonnen, er werden bieten geteelt, en de afvalprodukten van de fabriek werden weer gebruikt als veevoer en om de schrale grond te bemesten.

47-1.jpg(9558 bytes)

De Beetwortelfabriek, met spoorwegemplacement, vormde de eerste industrie van Lemelerveld

47-2.jpg(4875 bytes)

Lemelerveld omstreeks de eeuwwisseling bij de aftakking naar Deventer.

In de loop der tijden is het aksent meer verschoven naar landbouw en veeteelt, en andersoortige industrie op kleinere schaal. De beetwortelfabriek werd in 1917 opgeheven, en dat had een sterke ontwikkeling van de landbouw tot gevolg. De spoorlijn hield in 1934 op te bestaan. Leuk is het misschien om te weten dat de huidige snelweg van Ommen naar Raalte over het tracé van deze oude spoorweg loopt. Op de foto hieronder zien we Lemelerveld in 1956, aan de noordelijke oever van het kanaal, even ten westen van het viadukt van de snelweg-in-aanleg van Ommen naar Raalte. Op de achtergrond is heel goed de voormalige Vilsterensche brug te zien.

48-1.jpg(35998 bytes)

Lemelerveld, ten tijde van de aanleg van de snelweg in 1956.

Lemelerveld is geleidelijk aan doorgegroeid tot wat het nu is: een rustig dorp, gelegen aan de rand van de vlakte Dalmsholte.

48-1a.jpg (35998 bytes)

In Lemelerveld anno 1999, naast het zijkanaal naar Deventer.


Volgend hoofdstuk

Vorig hoofdstuk